donderdag 13 september 2018

Tienminutengesprek

Tienminutengesprek.

De swarte rakker liedt my ôf fan it petear. De kroljende sprút groeit út de spûketaast  (moedervlek) boppe it bôchje fan syn boppelippe.
‘Nieuwe lesmethode … reken je rijk … begrijpend lezen … onder het gemiddelde … De nije master eamelt mar raak. Ik freegje my ôf oft er ek in freondinne hat. ’t Sil wol net, sy hie sa’n swarte taaie hier der al lang en breed útlutsen. Miskien falt er wol net op froulju en hat er …

‘Dagtaak niet af - luistert niet, snel afgeleid – korte spanningsboog.’

Och leave santjen, ús mokkeltsje! Myn knibbels klamje stiif ûnder it metalen opbergfek. ‘Sorry, wat sizze jo, in koarte spanningsbôge en har deitaak net ôf? No dêr hat se thús oars gjin lêst fan. Kin it ek wêze dat it wat te drok is yn jo klasse,’ byt ik him ta.
‘Nee, nee, nee dat is het niet,’ antwurdet er. ‘Ze is, ze is zo snel afgeleid, ze ziet soms dingen die anderen niet zien.’

Myn hert krimpt, ik hâld de siken yn. ‘Wat bedoele jo mei: sjocht dingen dy’t der net binne?’
‘Ja hoe zal ik het eens zeggen? Al hangt er maar één heel klein, bruin blaadje aan de boom, niemand ziet het, behalve zij.’

It byld fan ús famke, dat tusken al dy rumoerige bêrn each hat foar de natuer, dy't dat iene brúnkleure  bledsje opmerkt, lit flinters dûnsje yn myn búk. Ik suchtsje hearber en kin de laits dy’t befrijend omheechbuollet mar kwalik ûnderdrukke. ‘Dus as ik it koart gearfetsje is jo konstatearring dat ús dochter hiel opmerksum is? Och hearkens fan wa soe se dat no ha?’

zondag 2 september 2018

Gedicht publisearre op 6 maaie troch fers2.eu


Heit

’k Soe dy lykas Húsman skild’rje wolle
dyn brune tinne hier plúst’rich op ’e holle.
Houtskoalswart, de barsten en de rânen
fan dyn ylterige hannen.

Dyn djippe tearen lykas Woudwijk ien
foar ien houwe, út rûge grize stien.
It boarstbyld mei de ferware holle
soe ’k op in fuotstik sette wolle.

Ik sil it besykje yn in sonnet
mar kin dy net belove dat ik dy nei ’t sin
yn in fers fan fjouwer strofen byldzje kin.

Ik skets en hou, skras en ferset.
’k Kin dy net yn wurden fange. Rûch opskuorre
hingje ’k dy yn ’t húske oan ’e muorre.

YHB
 

vrijdag 20 juli 2018

Suchtsje en stinne, it is betiden in drege befalling

In drege befalling

Suchtsje en stinne, skriuwe is betiden in drege befalling. De iene kear giet it as ’t slydjaget, de oare kear kin ik stinne wat ik wol sûnder resultaat. Soms duorret dy befalling dan te lang en moatte der keunstgrepen oan te pas komme om de boel te befoarderjen. It bern moat er no ienkear út, netwier.

Stinne

De lêste tiid moat ik nochal wat muoite dwaan om der in ferhaaltsje út te parsen. It bliuwt meastentiids by suchtsjen en stinnen. De skriuwmotivaasje is fier te sykjen. Om skriuwlinich te bliuwen besykje ik sa no en dan in koart ferhaaltsje te skriuwen op de side fan Schrijven Magazine: Ultrakorte Verhalen. Yn maksimaal 99 wurden moat der in ferhaal stean mei kop en sturt. Troch de  beheining fan 99 wurden learst om skerper te skriuwen. Dizze wike wie it de ‘Schrijven Magazine UKV-vierdaagse’. De útdaging wie om yn fjouwer dagen, fjouwer koarte ferhalen deis te skriuwen. In hiele put by gebrek oan ynspiraasje. Mei muoite ha ik der fjouwer útstint.
(ukv stiet foar ultrakorte verhaaltjes)

Averjochts

Sykjend nei ultime tips om kreativiteit en skriuwfreugde te befoarderjen, blêdzje ik troch it boek ‘De Blokkade’ fan Renate Dorrestein. Myn skriuwnocht hinget der wat sleau en lusteleas by. Spitigernôch draacht it boek ek gjin konkrete oplossingen oan. Op de Facebookside fan Schrijven Magazine slacht de ‘vierdaagsegekte’ ta. Wyls’t it linkerbrein – ferantwurdlik foar it analytyske, logyske tinkwurk -oeroeren draait, langet de rjochterhelft wanhopich op in kreative plensbui om myn skriuwblokkade fuort te spielen. Links makket daliks de rekkensom. Fjouwer ukv’s in fjouwer dagen, dat binne 16 ferhaaltsjes fan maksimaal 99 wurden, 1584 wurden dus. Rjochts krimpt yninoar fan ’e toarst…

De iene syn dea is de oare syn brea.

Schrijvers schrijven niet over schrijven, lês ik yn in ukv, mar as skriuwers net oer skriuwen skriuwe meie wa dan wol? It boek De Blokkade, skreaun troch in bekende skriuwster mei talint giet oer: it gebrek oan ynspiraasje en ôfkar fan it skriuwen. It probleem koart gearfetten: de ynterne kritikus stiet warskynlik te skerp ôfsteld. Oplossingen omtrint it probleem, wurde troch de skriuwster net konkreet neamd. Het resultaat fan it skreaune is, 183 siden folskreaun oer in skriuwblokkade. Konklúzje: lije oan, en skriuwe oer it skriuwen, kin liede ta boekpublikaasje. Oplosse!

Mei pine en muoite

Wêr’t kreativelingen mei it hert op ’e tonge en blierren op ’e hannen 16 ukv’s op ‘e wrâld sette, pars ik mei muoite myn tredde sielige ukv út. Om’t de ûntsluting op har wachtsje lit, wurdt it bern mei de tange helle. Blau en sleau komt it op ‘e wrâld. Sels nei in ferme tik op ’e billen bliuwt de sa winske refleks út. It komt goed stelle deskundigen gerêst en nei it tatsjinjen fan soerstof komt einlik de ferlossende kreet. Stadichoan kleuret it kâlde blau nei waarm rôs.

Geniet er van meis!

De berte is folbrocht. It grutte genietsjen kin no begjinne, alteast dat is wat elkenien my tawinsket fia Facebook en appkes. Nei in dei donderje ik al fan de rôze wolk. It grutte genietsjen is ien grut lijen. Dei en nacht freget de lytse om fieding en ik krij blierren op de meast gefoelige lichemsdielen. De ‘vierdaagse’ is der neat bij. Ut ‘e liken lêst ik op Facebook de suksesferhalen fan lotgenoaten die ’t sûnder kleanskuorren de finish berikt ha. Ik sjoch net iens ljocht oan it ein fan de tunnel.

woensdag 11 juli 2018

De byb, safolle mear as allinnich boeken

Byb-praat

Hy hellet in blêd út it rek mei tydskriften, parkearret syn tas op de stoel njonken him en stekt syn fuotten langút ûnder de lêstafel.

Sy komt al beljend oanrinnen. ‘Wat, nee, dat mienst net, do soest dochs...!’ Mei in klap set se har cowboysbag op ’e tafel, pakt der in boek út, leit de telefoan der neist en ploft suchtsjend del. 

Der ûntstiet in wûnderlike konversaasje tusken dizze twa minsken, sa te hearren sitte se net hielendal op deselde golflingte, mar dat is no krekt it fermaaklike. Hy begjint it petear:

‘Wat lêze jo?’

‘In oarlochsroman, en jo?’

‘De National Geographic, mar ik lês net, ik sjoch allinnich nei de plaatsjes. Nee, as ik al dy wurden lês krij ik in oerdoasis oan prikkels. Ik moat net tefolle oan ’e holle ha. Minsken prate sa ’n soad. Hieltyd dat werheljen fan wurden, dêr kin ik net oer.’

‘Ik mei oars graach oer werhellingen. Sa’n film as de Titanic bygelyks, dy ha ’k wol fiif kear sjoen. Dêr kin ik gjin genôch fan krije. Op ynternet kin je guon programma’s weromsjen. Dat fyn ik sa handich, regelmjittich sykje ik efkes op útstjoering mist en...’

‘Ik bin mear in natuerminske. Set my midden yn it bosk del en ik reitsje spontaan yn in transcedente steat, ik fiel ik my ien mei de beammen, myn trillingsfrekwinsje is dêr op ôfstimd tink ik. Yn de natuer fiel ik my zen. Witte jo wol dat de hiele wrâld út trillingen bestiet en dat elke enerzjy syn eigen frekwinsje hat.’

‘Trillingsfrekwinsje, dêr sizze jo sawat, it dashboard fan myn auto trillet de lêste tiid sa. Der trillet konstant wat mei, en ik kin der mar net efterkomme wêr’t it weikomt. It is sa ’n ergerlik gelûd, soms jou ik der in huf tsjinoan, is ’t wer even oer, mar …’

‘Mei in klankskaal kin je ek trillingen opwekke, dy fiel je troch je hiele  liif hinne. Se sizze dat je dêr maklik fan yn in meditative mood komme. As je dat alle dagen dogge foardat de sinne opkomt, dan ha je dêr de rest fan de dei profyt fan. Ik tink dat ik sa ’n skaal oanskaf. Boink, boink, boink-mmmm… ’

‘En jo buorren dan, of hawwe jo dy net?’

‘Jawol, ik ha in buorman.’

‘No sil er bliid mei wêze, mei sa’n klankskaal!’

‘Ja, goed idee,  ik jou buorman sa ’n skaal, kin der zen wurde. Dy man sit ek net lekker yn syn fel. Ja dat doch ik ... Hoewol … ?Nee, o, nee, aanst wurd ik hielendal gek fan buorman, sit dy idioat moarns ier en betiid op sa ’n skaal om te bonken. Nee, dat wurdt him net, fierstentefolle prikkels!

Soksoarte petearen, ik hâld derfan, it is ien fan de redenen wêrom't ik sa graach yn de byb kom. De byb, safolle mear as allinnich boeken😁

zaterdag 16 juni 2018

Minderweardichheidskompleks? Fuck it!

It is tradysje om by de iepening fan it nije seizoen fan de skriuwersark in stikje foar te lêzen út eigen wurk en wat te fertellen oer jins ferbliuw yn de ark. No wie de opset dit jier wat oars, der soe gâns mear publyk oanwêzich wêze om’t tagelyk ek de Rink fan der Veldepriis útrikt waard.

Ik fûn it foarútsjoch om as ‘amateur’ tusken al dy Fryske skriuwtalinten myn sechje te dwaan, spannend. Ik fielde my wat ûnwis. Soene se myn ferhaal wol ynteressant genôch fine of healwei ôfheakje? Miskien krige ik wol in black out. Foar de wissichheid skreau ik wurd foar wurd op wat ik sizze woe.

Nijsgjirrich strúnde ik ynternet ôf en googele de namme fan de priiswinner. Wie it tafal dat ik fuortendaliks op de kollum stuite, de Toan fan Willem Schoorstra, mei de ynspirearjende titel: “Fuck it minderweardichheidskompleks!” Krêftige wurden dêr’t ik krekt efkes ferlet fan hie?

De hiele dei bleaun dy wurden by my hingjen. As in mantra werhelle ik: Fuck it minderweardichheidskompleks, fuck it  […]  Sels jûns op bêd spûken se my noch troch de holle. Fuck it minderweardigheidkompleks. Ynienen seach ik it hiel helder. Fuck it minderweardichheidskompleks, it wie de reade tried yn it libbensferhaal fan ús mem.

Mem hie graach mear leare wollen, mar it wie oarloch en der wie krapte. Mear as de legere skoalle, siet der foar har net yn. Se hat har altyd minder field as minsken dy’t wol leard hiene. Opsjen by minsken dy’t wat leard hiene, dat wie fansels ek wol typearjend foar dy tiid. Wat master, dokter of dûmny sei, dat wie sa, dêr gongen je net tsjinyn.

Mem hie de tiid net mei en master wâlde it minderweardichheidsgefoel der noch in kear ekstra yn mei syn útspraak: ‘Ach, jullie daar uit die oude mar,’ mei oare wurden; bern dy’t dêr weikamen wiene minder wurdich.

No sizze se dat guon patroanen fan generaasje op generaasje trochjûn wurde. Soe ik dan ûnbewust wat fan dat minderweardichheidskompleks fan har oernommen ha. Soe it dêr weikomme dat ik my somtiden sa ûnwis fiel oer myn kinnen, mysels sa denigrearjend betitelje as ‘amateur’ en mysels betiden sa lyts fiel tusken minsken dy’t ‘presteard’ ha.

Dan moat ik der dus no foar soargje dat dit patroan trochbrutsen wurdt en dat ik it net (ûnbewust) trochjou oan myn bern. Oe geine, der wurdt myn namme omroppen, ik bin oan bar om myn sechje te dwaan. It hert kloppet my yn ‘e kiel as ik it poadium opstap. Ik helje in pear kear djip azem en rjocht de rêch. Fuck it minderweardichheidkompleks!

donderdag 17 mei 2018

Snoadfoanferslaving

Snoadfoanferslaving
‘Mama, mama-a?’
‘Hmm-mmm ja-a ik kom zo.’

Mamma stiet whats-append foar my te wachtsjen by de kassa. It kassafamke neamt it einbedrach en wachtet op it beteljen, se kriget gjin reaksje. Se wachtet en wachtet, mar mama appt ûnfersteurber troch.

De rij achter ús wurdt langer. Ik begjin my te ergerjen en twivelje, sil ik wol, sil ik net?  ‘Wêr wachtsje we eins op?’ freegje ’k kwasy nonsjalant oan it kassafanke. De felle blik as mama fan har snoadfoan opsjocht docht my besluten om my fierder mar stil te hâlden. Mama skrommet evensagoed net om it whatsapp-berjocht noch even ôf te meitsjen.

By de servicebaalje wer itselde tafriel. Lytse krolkop besiket de oandacht fan mama te lûken troch har oan ‘e  bokse hingjen te gean, mar mama jout gjin azem. Se sjocht oer har dochter hinne wyls’t de tommen obsessyf oer it touchscreen glydzje. De lytse pjut set haar lêste troef in … 

dinsdag 1 mei 2018

Iris brûkt gjin tampon, mar lit alles rinne




Iris brûkt gjin tampon of ferbân oft se ûngesteld is. Se lit de boel gewoan frij rinne, sa wol se  menstruaasje mear sichtber meitsje, seit se. Ien en oar lêsde ik op de side fan Editie NL.
Yn in ynterview sei se: "Ik zie te veel jonge vrouwen die zich verloren voelen in hun lichaam. Terwijl het juist een natuurlijk fenomeen is, menstrueren.”

Freebleeding - ja, dêr skynt sels in offisjele beneaming foar te bestean – is in feministyske beweging dy’t it taboe trochbrekke wol rûn de ûngesteldheid. Guon (feministyske)froulju tille har ûngesteldheid nei in heger nivo en sjogge it as in foarm fan  keunst. Sa posearre Iris neaken – gesicht en fuotten ynsmart mei bloed - foar it tydskrift Elephant Journal.

Ik fyn it earlik sein mar in smoarge griemerij en freegje my ôf wat dizze froulju hjir mei berikke wolle? In taboe trochbrekke? Neffens my net nedich yn Nederlân. Ungesteldheid is in natuerlik proses dêr’t in frou har net foar hoecht te skamjen, safier kin ik noch mei Iris meitinke, mar dêr hâld it dan ek op.

Ik tink net dat dizze ûntwikkeling der oan bydraacht om ûngesteldheid út de taboesfear te krijen, ik tink sels dat dizze nije ûntwikkeling it tsjinoerstelde effekt hawwe sil. Ik kin der neat oan dwaan mar by it lêzen fan soksoarte nijsberjochten giet myn fantasy mei my op ‘e rin. Ik sjoch it al foar my;

Wurde aanst net allinnich wyldmigers en -skiters bekeurd oft se de boel rinne litte mar komt der in ferbod by, nammentlik dat op ‘wyldbliede’ en dat kin dan wer nuvere situaasjes opleverje. Stel bygelyks datst in kear goed trochlekst en der rint krekt in plysje efter dy, hoe moatsto dan bewize datsto wier net oan dat wyldblieden dochst mar dat it in ûngemakje is?

Moatst dan sa’n trochweake tampon of in stik ferbân as bewiis út dyn ûnderbroek of dyn krús skuorre en harren dat foar de noas hâlde?
Ik kin it net helpe, ik sjoch soks libbendich foar my, mar hoe krij ik yn fredesnamme dy bylden wer út myn holle?

zondag 15 april 2018

Brún en smûk fersus griis en stiif


De opdracht fan it Libbensferhalenkafee wie; skriuw in ferhaal oer famyljetradysjes of gewoanten. No koe ‘k sa gau net wat betinke dus ik skreau: Ik leau net dat wy thús sa tradsjoneel wiene…

De iene sin lokke in oare út en noch ien. De wurden kidelen myn ûnthâld.
Al skriuwendewei siet ik ynienen wer yn ‘e keuken mei de oranje doarren. It wie moai waar en it wie snein ...
It wie krekt oft er der in acht mm film yn fan dy retrokleuren yn myn holle ôfdraaide. 
De details wiene sa skerp en dúdlik en dat allegearre troch dy earste sin. No ja, einliks kaam it troch de sin dy’t dêrop folge, lês mar...

Brún en smûk fersus griis en stiif

Ik leau net dat wy thús sa tradisjoneel wiene. Fan bysûndere dagen sa as Peaske of Kryst of sa stiet my - útsein de bûntfersierde beam en it Krystfeest yn tsjerke – net folle mear by. Kryst wie trouwens ien fan de kearen dat ik it net slim fûn om nei tsjerke ta te gean.

Dat kaam tink ik om’t we Kryst altyd yn de herfoarme tsjerke fierden. We wiene sels grifformeard, mar ik fûn dat herfoarme tsjerkje - mei har hege houten banken en preekstoel mei grien fluwielen rântsjes -  folle smûker dan ús eigen tsjerke mei syn glêde griisferve banken.

Under de herfoarme dumnys wie Rozendal ús favoryt. Dy man striele sa’ n entûsjasme út. Under er it preekjen ferpleatste er oanhâldend syn gewicht fan de iene foet nei de oare , syn romp swaaide derby hinne wer as wie er oan’ t reedriden. It wie gewoan fermaaklik om nei te sjen. In inkelde kear gong er ûnder de preek efkes yn petear mei gemeenteleden, dat fûnen de minsken geweldich.

Yn ús eigen tsjerke gong it der hiel wat stiver oan ta. Der siet gjin swûng oan. Dêr wiene se krekt sa griis en stiif as it ynterieur. Ik wit noch goed dat ik in kear net sin hie om mei te sjongen, doe treau sa’n wettysk frommeske yn de bank achter ús my in psalmboekje ûnder de noas, want dat hearde fansels net sa. Fan doe ôf bin ik hiel goed wurden yn playbacken.

De hiele entoeraazje - om it nei tsjerkegean hinne – drûch trouwens net echt by oan in zen sneinsgefoel. Alten wer dat gejacht om op tiid te kommen. Mem dy’t: hastich de bûsen neisocht om lytsjild, rôlen pipermunt yn stikken snijde,  Last minute mei brilcreamfingers it plústerige hier fan heit yn model knede en mei flibe noch in flek fan syn sneinske jaske poetste.

Mar de autorit nei tsjerke ta wie wol The Grand Final; Wy stiif tsjininoar oan op de achterbank fan de oranje Ford Taunes stationcar, heit dy’t net ôfremme mar mei deselde gong troch de bochten fleach, mem dy’t har eangstich oan de hângreep boppe de doar fêstklamme  wyls’t se ûndertusken de tiid skerp yn 'e gaten hold. It wie minutewurk. Meastentiids ferlernen we de race en wiene we te let yn tsjerke.

De koartste rûte nei ús fêste plak, rjochts foaryn twa banken achter it hek fan de âlderling- en diakens, wie fia de syddoar. Unopfallend oanskowe siet der net mear yn, foar sa fier’t dat ūberhaupt mooglik is oft je mei syn achten ynkomme. Rjocht foar ús út stoarjend, skeuvelen we achter elkoar oan de bank yn. Goed en wol te plak knikte heit efkes nei dûmny; de preek koe begjinne.

zaterdag 24 maart 2018

Simmertiid en rollade



Fannacht draaie we massaal de wizer fan de klok wer in oere foarút, werom dogge we dat eins noch hieltyd? 

De maatregel om de klok yn ‘e maitiid in oere foarút te setten is ynfierd yn ‘e Earstewrâldoarloch. In oere langer sinneljocht besparre koalen. Nei de Twaddewrâldoarloch is de maatregel wer ôfskaft om’t it, it bioritme fan de minske fersteure soe.

De oaljekrisis yn de santiger jierren wie foar in soad Europeeske lannen oanlieding om ‘it oere’ wer yn te foeren, it soe enerzjy besparje. Brânstof tekoarten binne tsjintwurdich oerskotten en dat we mei it foarútsetten fan de klok enerzjy besparje is al lang efterhelle.

It fersetten fan de tiid is in gewoante wurden dy’t we  oernommen ha sûnder ús ôf te freegjen oft it überhaupt noch nut hat. It docht my wol wat tinken oan in ferhaal dat ik oait heard ha oer in frou dy’t alten it ein fan de rollade ôfsnijde foar’t s him yn ‘e panne die.

Op in dei frege har man wêrom oft se dat die. Se antwurde dat se dat sa fan har mem leard hie. Doe’t de dochter dêrnei it wêrom oan har mem frege, wist dy eins ek net wat se dêr op  antwurdzje moast, se sei: ‘Beppe die it alten sa en beppe har rolladen wienen de lekkersten.’

Doe’t de beppesizzer oan beppe frege wêrom’t dy dat alten sa die, antwurde se: ‘Berntsje, dat sit sa; myn briedpanne wie wat oan ’e krappe kant, dêr passe krekt gjin hiele rollade yn, om him passend te meitsjen snijde ik in stikje fan ‘e foar en efterkant ôf.

Wurdt it net heech tiid dat we, krekt as mei dy rollade,  ris ophâlde alle ‘e maitiden wer in stikje fan de nacht ôf te snijen, gewoan om dat ús dat sa leard is?

vrijdag 2 maart 2018

Poëzykursus

Op de poëzy kursus fan Abe de Vries, wurde we martele mei drege opdrachten.
De opdracht fan ôfrûne wike wie; meitsje in sonnet mei as tema Shared Space.
In klassyk sonnet moat foldwaan oan kritearia as;
Twa strofen fan fjouwer rigels (kwatrinen)
Twa strofen fan trije rigels  (terzinen)
Rym-skema’s Abba, abba, cdc, dcd
Metrum, (de regelmjittige ôfwikseling fan beklamme en ûnbeklamme wurdlidden)
Tusken de de kwatrinen en terzine moat in chute/ wending komme (de gedachtegong yn de earste kwatrinen, moat yn de terzinen in wending krije)

Shared Space is in rom begryp. Yn it ferkear betsjut it: de romte diele mei respekt elkoar, gjin ferkearsbuorden, stopljochten, stoeprânen ensfh. It útgongspunt is dat as je betizing skeppe de mins alerter wurdt. Leaver feilichheid mei ûnwissichheid as ûngelokken mei dúdlikheid. In neidiel is dat âlderen en beheinden just yn de problemen komme by it ynskatten fan komplekse situaasjes.

Ik fûn it in ferrekte drege opdracht, mar hawar skriuwe betsjut mei de billen bleat. Ta myn ferbjustering fûn Abe myn sonnet ien fan de moaisten dy ‘t der by siet. Dat jout in minske wer moed. Ja sûnder fouten wie it net en it rammele oan alle kanten. Metrysk rûn it net, rigels te lang en it rymskema doogde net hielendal, mar toch ...
De berte fan in sonnet:

Shared Space

Mei de earmtakke ta’t rút út sit Catweazle te chillen
   hy slalommet tusken ‘t fuotfolk troch … Shared Space
Op Times they are a changin fan Dylan
   siket in rollatorsenioar oanknopingspunten … fergees.

Hy is oerlevere oan de nukken en grillen
   fan d’altyd en ivich drok-drok-mins,
betize yn dizze gaoatyske ratrace,
   trotsjearet er bochtsjend it ferkear op tsjillen

Langhierrige Dylanfanaat klaut him achter de earen,
   wêrom brûkt dy âlde de oerstek no net
it chillen slacht om yn in yrritearjen

Romte diele mei respekt foar elkoar, wa is der no gek
   se kinne it moai betinke, dy hege hearen
Shared Space is gewoan in dreech wurd foar romtegebrek

maandag 5 februari 2018

Pubkwis, de nije ferslaving

Pubkwis, de nije ferslaving

It is smoardrok yn ‘e Singel. Om alle dielnimmers plak te jaan moatte der sels tafels út de seal wei by helle wurde. Op it biljet stiet de priis, in koer fuld mei fersoargingsprodukten, te pronkjen.
Gooitzen besiket de te winnen priis noch wat oanlokliker te meitsjen troch dizze op te heevjen ta in: ’Lúkse De-euve ferwenpakket’ en Jan leit noch ien kear de spulregels út. Efkes oer achten set de kwis útein.

Alve groepkes fan fiif, yn ‘e âldens fan tweintich oant tachtich, bûge har konsintrearre oer it papier. De earste fraach hakket der drekst al yn. Der wurdt drok oerlein, it kreaket der oer.
Wyls’t de Brilletjes de brilleglêzen nochris oppoetse, floeit by de Broekmigers it giele focht ryklik. Sy meitsje har net sa drok; net drûchstean liket har wichtichste doel.

Wy, de Teetantes, wolle no einlik wolris fan ús 'trochsnee-posysje' ôf. We binne aardich yn foarm fannejûn. Nei fiif omgongen steane wy op it earste plak. Noch twa omgongen te gean: bliksem pibe it wurdt spannend!
Rûge Dong en Tinne Jarre hawwe har by de Troelys oansluten. Se sette mei knypte billen de oanfal yn.
As we oan de muzyk-fragminten ta binne,  taaie de Broekmigers ôf. Dy âldlullemuzyk dêr hawwe sy gjin sjoege fan. De prehistoaryske bylden binne fan fier foar har tiid.

It gênre is ek by ús net favoryt, yn dizze omgong ferlieze we ús kop -posysje. De Rûge Troelys klauwe har nochris flink efter de earen, mar ek sy skoare hjir net de measte punten.
Nei de lêste omgong lêst Jan de goeie antwurden foar. It oermjittich heu-eu-gerop by elk goed antwurd is neffens ús pure bluf fan de bar en de stamtafel.

By de muzyk-antwurden komt it heu-gerop ynienen út in hiel oare hoeke wei. Full House en Oosterwar hawwe blykber muzykkenners yn har ploech.
Wy sakje nei dizze lêste omgong, fan nûmer ien nei it fiifde plak en bedarje dêrmei wer by de middenmoat.
Full House en Oosterwar steane no mei in dielde earste plak oan kop. Yn de beslissende fraach oer de stân fan de AEX index moat Oosterwar har belies jaan en giet Full House der mei de priis fan troch. Lydsum sjogge wy ta hoe’t se har begearich op de koer mei Dove-produkten stoarte.

woensdag 24 januari 2018

The Dateables


The Dateables

Pien is in blonde krollebol fan in jier as achttjin. As se laket giet ‘e sinne skinen. Se sjongt graach yn har stamkafee en op lytsskalige festivals.
Pien is op siik nei in relaasje. Jonges fynt se mar neat; se falt op froulju.

Pien hat in hendikep. In harsentumor hat har harsens skeind en hat har yn ‘e groei remme. De tumor hat ek it diel fan ‘e harsens oantaast dat in rol spilet by de romtlike oriïntaasje. Dit hat as gefolch dat se gjin rjochtingsgefoel hat en ferdwaalt as se fierder as in kilometer fan hûs ôf is.

It datingburo foar minsken mei in beheining, hat matchmaker Kim ynskeakele.
Sy giet op siik nei in date foar Pien.
Nei in pear wike wurdt Pien belle troch Kim; der is match mei in achttjinjierrige studint ferpleechkunde.

De achttjinjierrige studint, in skrutel, lang fanke mei donkere kringen ûnder de eagen, stelt harsels foar oan de bliere krollebol. Nei de kennismakking falt der in wat ûngemaklike stilte, mar gjin need, it datingburo hat in aktiviteit betocht om it iis te brekken : fervesmite. De jonge froulju strûpe in wite overal oan en besykje in keunststik te meitsjen troch ferve tsjin in skildersdoek te smiten.

It omgriemen mei ferve is gjin súkses, mar it soarget yn els gefal foar wat ferdivedaasje. It petear komt stadichoan op gong. De studinte fertelt oan Pien dat se drumt yn in bandsje en dat se op syk is nei in sjongster. It begjint der op te lykjen dat er in klik is. It petear wurdt al gau wat persoanliker.

'Hasto al earder in relaasje hân?' freget krollebol dan.
'In stik as tolve/ fjirtjin' antwurdet it opsketten fanke, 'myn langste hat sa’n fiif jier duorre.'
Krolly knipperet omraak mei de eagen, har stimlûd bliuwt fan skrik stekken by de o fan, 'ohw echt?' Achttjin min fiif, dielt troch ... tolve? ... Se mei dan beheind wêze mar oan har tinkfermogen mankearret neat.

‘En dyn koartste relaasje?’

zondag 14 januari 2018

Twa blommen út deselde tún

Twa blommen út deselde tún

Yn en útstappe is troch it hichteferskil noch in hiel gedoch. We hise har de auto út en litte har foarsichtich yn de rolstoel sakje. Ik lûk de rits fan har jas omheech, har sjaal rjocht en skik de tekken oer har fuotten. 

Foaroan yn tjerke stean myn neven en nichten, de bern fan har jongste suster, opsteld. Triljend omklammet se de útstutsen hannen. Foar my út rinne myn eigen sussen, it fljocht my eefkes oan.

By de kiste help ik har oerein. Se murmelt wat ûnfersteanbere wurden en slokt dapper har triennen fuort. De tsjinst set útein, ûnder de himelske klanken fan Bach wurdt de kiste nei foaren riden. Har skouders skokke yn de swarte jas. Oan de binnenkant fan de bril slacht it fertriet del.

Nei de kofje en keek bringe we har nei hûs. Skjin tenein lit se har yn ‘e bêzje seniorenstoel sakje. Oer in pear oeren komt de thússoarch om har hoazzen út te lûken. Moarn stiet er wer in drege dei op it program; de begraffenis fan har âldste suster. 

maandag 4 december 2017

It ultime krystgefoel

It ultime krystgefoel?

Pakes, beppes, omkes, tantes, freonen, alles skode oan. Mannen yn kolbert of yn in Noarske trui, de froulju yn swarte jurkjes en de bern as lytse kopieën. It tafelkristal glinstere yn it kersljocht en neist de porseleinen boarden fonkele it sulveren bestek. It iten, in kulinêr keunststikje, dampte yn bypassende skalen fan it Wedgwood- servys. Blierglimmende gesichten strielden yn goudgiel ljocht, it 'frede op ierde en yn de minsken in wolbehagen', spatte der fan ôf. It Krystmearke neffens de Libelle.

Se hie oait wolris besocht dat kryst-ideaalplaatsje benei te kommen. It wie gjin súkses. De pakes en beppes hiene oare plannen en de bân mei de rest fan de famylje wie no net sa dat se elkoar útnûgden foar it krystdiner. Libellefreonen hie se net, dus stoarte se har op har eigen húshâlding. It euforysk gefoel ferdwûn lykwols al by it tafelklearmeitsjen. Yn it tafelkleed sieten flekken dy’t er mei ‘t waskjen net útgongen en der wie net in board dêr’t net in stik glazuer út miste. De glêzen sneuvelen sa faak, dat se it opjûn hie om setsjes te sammeljen dy by-elkoar pasten.

It oanrjocht wie in slachfjild fan kulinêre prebearsels. De bern ieten mei lange tosken fan de liflafkes wyls se elkoar oer de tafel hinne oan it tergjen wienen. As in skiedsrjochter besocht se, it getysk ta in minimum te beheinen, mar de frede op ierde bleau fier te sykjen. Mei knypte stim der't de mankelikens yn trochklonk fersuchte se: ‘Kin it no noait in keartsje gewoan, it is hjoed dochs Kryst?’ Nei twa fan datsoarte dagen wie se bliid dat it wer foarby wie. Se hie har hoop festige op de tiid dat de bern grut wêze soene.

De jierren ferstrutsen, tiid bliek idele hoop. Op de ien of de oare manier slagge it mar net om it gesin by-elkoar te krijen. Aldste walge fan dy tradisjonele opprikte blierheid, middelste besocht it mearke by skoanfamylje te beneierjen en de jongste woe mar yn ding: frette en ôfsette, de kroech yn mei freonen. Wylst se alles hie wat se har mar winskje koe: man en bern, sûnens, ûnderdak en iten, waard Kryst foar har in synonym foar alles wat se net hie.

Se hie de moed opjûn om de famylje by-inoar te krijen en swarde it krystdiner ôf. Yn ‘e dagen foar Kryst helle se har boadskippen yn it doarp fiederop. Se smiet in pûde boerekoal en in rikke woarst yn 'e karre en wraksele har tusken de listjes-ôfwurkende, oerfolle karrenoandriuwende minsken troch.

Op earste Krystdei iet se tegearre mei har man stampot by kersljocht. Jûns pookten se de kachel op en nestelen har yn spikerbroek en trui, mei koffie en wat lekkers foar de krystfilm. Wylst se fuortdreamde yn de troch Hollywood betochte swiete wrâld fan ryke skurken dy’t op krystjûn ta ynkear kamen, luts har in trochwaarm, fredich gefoel troch de lea. Soe it fan de film komme ... of fan de houtkachel … of soe dit no dat it ultime krystgefoel wêze ?

woensdag 15 november 2017

Wedzje om in ko

5
Wedzje om in ko

‘Dêr sit wis en wrachtich in kleurke yn,’ sei tante Swanne-keek, wylst se ús mem útdaagjend oangnúfde. Tante mocht graach in fjoerke oansette!

Ik doar der wol in ko tusken te setten fan net,’ sei ús beppe, wars as se wie fan alles wat nei idelheid rûkte.

Mem ferskeat har sawat yn ‘t spesjale resept (swanne-keek) fan ús tante, mar se hold har wyslik stil sa as altyd. In ko dat wie nochal wat!

Mem hie fan harsels in bosk donker hier, mar nei har tritichste begûn dat stadichoan griis te wurden en griis op je tritichste, dat passe net by mem.

Om de trije, fjouwer wike strûpte se in skelkjurk oan, smiet in âld skûlk oer it skouder en rierde yn in nei ammoania rûkende brij om.

Foar de fergrutspegel smarde se, mei in fervekwast, it hier achteroer ta in grutte, swarte glânzgjende kúf. Beppe, mem har skoanmem, hat der oant har dea fan oertsjûge west dat mem noch hieltyd donker wie fan harsels.

Ik sit foar de fergrutspegel mei de kwast yn ‘e oanslach en it is krekt oft ik ús mem sitten sjoch. Gelokkich kin ik no kieze út in stikmannich mear kleuren en stjonkt it tsjintwurdich net mear sa as doe, en noch wichtiger ; it hoecht net mear stikem.

Wêrom haw ik dan dochs dy rolgerdinen sa stiif ticht en de doar op ’t slot, soe dat no sa’n patroan wêze dat je gewoan oernimme, of hat it mei idel-wêzen te krijen …?

Stikem hie ik wollen dat mem har doe net stilholden hie; soe beppe har wurden dan wer wernommen  hawwe, oft hie der dan werklik in ko fan eigner wiksele?

dinsdag 17 oktober 2017

It âlderlik hûs

Ik bin mei in soad ferskillende dingen dwaande west, dat it bloggen bleau der wat by. Fia de skriuwgroep online krigen we de opdracht om in ferhaal te skriuwen der’t de folgende wurden yn foar kamen : servet, bus , fruitschaal, schoensmeer, ladekast, bus, stempelapparaat,potlood, kleurplaat en verjaardagskaart.
We moasten it stik yn 15 minuten skriuwe en mochten net skave en plakke. Ik haw de wurden yn it frysk oersetten, dit is het ferhaaltsje wurden. It is fiksje mar fansels sitte der alten wol werkenbere eleminten yn.

Ofskie fan’t alderlik hûs

It hûs moast leechromme wurde en it guod ferdield. Har sus hie har sinnen set op de tillefyzje en de antike glêzen fruitskaal. De waskmasine en de koelkast gongen nei it âldste bernsbern dy’t krekt op keamers soe. Har broer naam de kofferset en de âlde platespiler mei. Oer de rest wienen se it gau iens, de auto waard ferkocht en het jild ferpatten.
De kringloop naam de datearre sofa, de swiere ikehouten yttafel mei bypassende stuollen en it âlde grenen ledikant mei.

Sels hie se har sinnen set, op wat elkenien dy ofgryslike kast neamde, de ladekast mei de Franske leeljes. Dy ladekast wie mem har domein. Mem bewarre altyd fan alles yn dy laden. Yn gedachten seach se foar har hoe de kast wurde soe. Se soe de leeljes derôf skuorje, de laadsjes old-grey fervje en de knoppen ferfange troch koperen greepkes. 
Mei de bewurke sulveren kaai draaide se it boppeste laadsje fan ’t slot en luts him iepen. Der kamen blikken skuonpoetsersguod yn allerhande kleuren, in bus mei âlde knopen, in stimpelapparaat en in flesse spiritus foar ’t ljocht.

It twadde laadsje siet klam, se hong der mei har hiele gewicht oan en joech in klap tjin ‘e sydkant. It laadsje skeat mei ynhâld en al oer de sliepkeamerflier. In krystservet mei in rindier derop, in potlead mei in ferfretten stik gom en in grut fergiele kerfet foelen op it mosgriene tapijt. Nijsgjirrich skuorde se it kerfet iepen. Doe’t se de kleurplaat lizzen seach dy’t se fiifenfjirtich jier lyn makke hie foar memmedei en de jierdeikaart mei derop de tekst: voor de allerliefste moeder … doe kamen de triennen.

donderdag 14 september 2017

Oade oan myn twallingsus

Leave twallingsus

Hjoed is it ús bertedei en fannacht tocht ik wer eefkes werom oan ús jierdei fan njoggen jier lyn. Wat stiene we der doe oars foar. Do sietst midden yn it trajekt fan gemo-kueren. De gemo dy’t troch har ferneatigjende wurking net allinich kankersellen mar ek dyn sûne sellen ferwoesten, fan it hier oant de nagels fan ‘e teannen ta. Dyn hiele ôfwarsysteem waard ûndermine. Deawurch waardst dêr fan.

Net allinnich lichaamlik ek geastlik hiest hiel wat te fernearen. Tergjend lang wachtsje op útslagen fan foto’s, biopten en scans, de wiken, dagen en oeren kroepen foarby. Wat my noch hiel goed by stiet is it wachtsjen op de útslach fan de botscan. Ik wie der gewoan siik fan, sa bang wie ik om dy kwyt te reitsjen. Wat moat dat foar dy in hel west hawwe.

Om elkoar te sparjen sprutsen we ús eangsten mar summier nei elkoar út. Dat wie dyn oerlibbings-strategy, alles wat je oandacht jouwe groeit en dêr’t je it net oer hawwe dat is der net. Wat moatsto dy iensum field hawwe yn dat proses. Dochs, wistesto dy alle kearen wer op te rjochtsjen. Ast dy ek mar in bytsje knap fieldest dan staptest, om de sinnen te fersetten, wer op ‘e fyts.

De holle leechtraapje wie dyn manier om te ûntspannen en te ûntsnappen oan dy oare wrâld. De wrâld fan wachtkeamers mei keale, bleke hollen, fan lange wite jassen en dripkjende ynfuzen, fan dy typyske sikehûsgeur fan ûntsmettingsmiddels en grientesop yn plestik bekers. Sikehûssop, de gedachte allinnich makke dy al mislik.

Underwyls binne we hast tsien jier fieder. Noch hieltyd moast alle dagen medisinen ynnimme dy’t  ferfelende bywurkingen hawwe, mar ik hear dy noait kleien. Do soest it graach foar altyd achter dy litte wolle, mar dat slagget noait hielendal. Alle kearen wurdst der troch de jierlikse kontrôle wer mei de noas boppe-op drukt en alle kearen is’t wer spannend; Wat no as... like hurd as dy gedachten by dy boppekomme troppest se ek wer fuort.

Wat ik sa yn dy bewûnderje is dyn keunst om oeral it bêste fan te meitsjen. Do besikest altyd it positive yn it libben nei foaren te heljen en te genietsjen fan it moment. Dat is net alten maklik, mar it is in keuze dy'tsto makkest, in keuze dêr'tsto alle kearen wer dyn stjonkende bêst foar dochst! Dat yn kombinaasje mei dyn humor -want boppe-al kinst ek oergryslik laitsje -  skuort dy der alle kearen wer trochhinne.

Do bist dejinne fan wa’t ik leard haw, net te wachtsjen oant de stoarm lizzen giet, mar om te dûnsjen yn ‘e rein! Te libjen en te  ferwûnderjen as soe it dyn earste en lêste dei wêze! Ik bin tige bliid en grutsk dasto myn twallingsus  bist.
Leave sus, ik ❤ fan dy, lokwinske en in dikke tút, fan my! 💋

PS, as ik in plaatsje  foar dy oanfreegje mocht dan soe it dizze wêze: Ik haw dy leaf, fan Syb van der Ploeg:

Ik haw dy leaf myn hiele libben
it is mear as hâlden fan
it is of asto yn myn  bloed sitst
en ik kin der neat oan dwaan...

Ik haw dy leaf, ik haw dy leaf,
ik haw dy leaf, wat moat ik sûnder dy
it bin mar fjouwer lytse wurdsjes
en al makket ús dat soms wat bang,
ik haw dy leaf, mear as alve stêden lang.

woensdag 6 september 2017

It went net!

It went net!

Mei in pear freondinnen is se oan it netfliksen. Se tôgje mei flessen en glêzen nei boppen. Foardrinke nimme se dat. 'Net te mâl hin,' sis ik. Miskien net pedagogysk ferantwurde, mar ach we binne sels ek jong west, boppedat wurdt alles wat je ferbiede faak net folle ynteresanter?

As ik it fergelykje mei wat wy útfûnen op dizze leaftyd, dan dogge se it net sa min! Wat ik folle slimmer fyn, is dat lette op stap gean. Op tiden dat wy eartiids thúswêze moasten, begjint by har de jûn pas. Sawat alle wykeinen wurdt der in hiele nacht trochhelle en de oare deis is se fansels sa min as potstro.

Tsjin tolven sil it noch in kear wurde.
'Net te mâl en net allinich fytse hin,' rop ik har standert nei, it antwurd is in wat irritearre  'Jaaha..!’
Sy giet út en wy krûpe deryn.

Om klokslach fjouwer oere wurd ik wekker, ik smyt it dekbed fan my ôf en rin nei har keamer. Hoeden druk ik de klink nei beneden, it bêd is noch ûnbesliept. Ik krûp wer yn myn eigen bêd. Tusken weitsen en sliepen troch hear ik de tsjerkeklokken slaan, 1 kear, 5 kear, 1 kear... De meast akelige horror-senario's spoke my troch de holle.

It is al ljocht as ik de kaai yn it slot draaien hear. Se rommelet wat yn ‘e keuken, spielt de wc troch en besiket sûntsjes nei boppen te slûpen. De treppen kreakje. De sliepkeamerdoar wurdt krekt wat te hurd tichtlutsen. Mei in gerêst hert draai ik my om. Gelokkich, se is wer feilich thús!

woensdag 16 augustus 2017

Ferbrutsen belofte

Ferbrutsen belofte,

Se hiene elkoar tasein
dat neat oars as de dea
harren skiede soe.
Troch in bytsje te nimmen
en in soad te jaan,
hold dy belofte al jierren stân.
In blieding yn 'e holle
en har doarmjende geast
makken spitigernoch
oan dy tasizzing in ein.
Soarch-ynstânsjes sutelen
mei har hinne en wer
op 't eindsje beslút
waarden se hurdhertich
útelkoar lutsen
nei 65 jier it kostber verbûn
rau verbrutsen..
No sit sy hjir en hy dêr.

maandag 7 augustus 2017

Altyd foar de wyn

Altyd foar de wyn!

Minsken op in e-bike fynt se mar suertsjes, fral malju op sa’n ding dêr knapt se sa op ôf!
Dy wurden lies ik in skofke lyn yn in kollum fan in bekende Fries. No bin ik gjin man, mar ik fielde my wol in bytsje yn ‘e sek rekke. Ik bin nammentlik sa’n ‘suertsje’ op in e-bike, mar earlik sein werken my hielendal net yn dat profyl. Ik fyn mysels best stoer en skamje my net foar myn elektryske foarkar!

Waarmte, kjeld, hurde wyn of in snitterke rein, ik maal der net mear om! Ik flean de wrâld út en ik haw alten foar de wyn.
Underweis sjoch ik fan alles, fûgels dy’t sweve op ‘e termyk, moaie wolkeloften, bermen fol mei wylde blommen of in mûske dat de dyk oerstekt, dat binne fan dy dingen der kin ik fan genietsje. As automobylist gean je der oan foarby.

Ik fyn it hearlik sa lekker yn de frisse bûtenlucht te wêzen en de wyn troch it hier te fielen.
Meditaasjeskursussen, yoga of mindfullnes, ik haw der gjin ferlet fan. Lit my mar lekker traapje. Ik fyts myn kop leech.
Boppedat, alles wat ik fytsende dwaan kin, dêr lit ik tsjintwurdich de auto foar stean en dat is no wer hartsikke goed foar it miljeu.

Ik fyn dan ek dat ik hiel goed bezich bin! Al fytsende ferbrûk ik gjin fossile brânstof en stjit dus ek gjin skealike gassen út.
Yn pleats fan my in suertsje te neamen fyn ik dat ik eins wol in skouderklopke fertsjinne haw.
Minsken dy’t foar else hoannestap de auto pakke dat binne pas suertsjes!