Simmertiid en rollade

Fannacht draaie we massaal de wizer fan de klok wer in oere foarút, werom dogge we dat eins noch hieltyd? 

De maatregel om de klok yn ‘e maitiid in oere foarút te setten is ynfierd yn ‘e Earstewrâldoarloch. In oere langer sinneljocht besparre koalen. Nei de Twaddewrâldoarloch is de maatregel wer ôfskaft om’t it, it bioritme fan de minske fersteure soe.

De oaljekrisis yn de santiger jierren wie foar in soad Europeeske lannen oanlieding om ‘it oere’ wer yn te foeren, it soe enerzjy besparje. Brânstof tekoarten binne tsjintwurdich oerskotten en dat we mei it foarútsetten fan de klok enerzjy besparje is al lang efterhelle.

It fersetten fan de tiid is in gewoante wurden dy’t we  oernommen ha sûnder ús ôf te freegjen oft it überhaupt noch nut hat. It docht my wol wat tinken oan in ferhaal dat ik oait heard ha oer in frou dy’t alten it ein fan de rollade ôfsnijde foar’t s him yn ‘e panne die.

Op in dei frege har man wêrom oft se dat die. Se antwurde dat se dat sa fan har mem leard hie. Doe’t de dochter dêrnei it wêrom oan har mem frege, wist dy eins ek net wat se dêr op  antwurdzje moast, se sei: ‘Beppe die it alten sa en beppe har rolladen wienen de lekkersten.’

Doe’t de beppesizzer oan beppe frege wêrom’t dy dat alten sa die, antwurde se: ‘Berntsje, dat sit sa; myn briedpanne wie wat oan ’e krappe kant, dêr passe krekt gjin hiele rollade yn, om him passend te meitsjen snijde ik in stikje fan ‘e foar en efterkant ôf.

Wurdt it net heech tiid dat we, krekt as mei dy rollade,  ris ophâlde alle ‘e maitiden wer in stikje fan de nacht ôf te snijen, gewoan om dat ús dat sa leard is?

Poëzykursus

Op de poëzy kursus fan Abe de Vries, wurde we martele mei drege opdrachten.
De opdracht fan ôfrûne wike wie; meitsje in sonnet mei as tema Shared Space.
In klassyk sonnet moat foldwaan oan kritearia as;

Twa strofen fan fjouwer rigels (kwatrinen)
Twa strofen fan trije rigels  (terzinen)
Rym-skema’s Abba, abba, cdc, dcd
Metrum, (de regelmjittige ôfwikseling fan beklamme en ûnbeklamme wurdlidden)
Tusken de de kwatrinen en terzine moat in chute/ wending komme (de gedachtegong yn de earste kwatrinen, moat yn de terzinen in wending krije)

Shared Space is in rom begryp. Yn it ferkear betsjut it: de romte diele mei respekt elkoar, gjin ferkearsbuorden, stopljochten, stoeprânen ensfh. It útgongspunt is dat as je betizing skeppe de mins alerter wurdt. Leaver feilichheid mei ûnwissichheid as ûngelokken mei dúdlikheid. In neidiel is dat âlderen en beheinden just yn de problemen komme by it ynskatten fan komplekse situaasjes.

Ik fûn it in ferrekte drege opdracht, mar hawar skriuwe betsjut mei de billen bleat. Ta myn ferbjustering fûn Abe myn sonnet ien fan de moaisten dy ‘t der by siet. Dat jout in minske wer moed. Ja sûnder fouten wie it net en it rammele oan alle kanten. Metrysk rûn it net, rigels te lang en it rymskema doogde net hielendal, mar toch ...
De berte fan in sonnet:

Shared Space

Mei de earmtakke ta’t rút út sit Catweazle te chillen
   hy slalommet tusken ‘t fuotfolk troch … Shared Space
Op Times they are a changin fan Dylan
   siket in rollatorsenioar oanknopingspunten … fergees.

Hy is oerlevere oan de nukken en grillen
   fan d’altyd en ivich drok-drok-mins,
betize yn dizze gaoatyske ratrace,
   trotsjearet er bochtsjend it ferkear op tsjillen

Langhierrige Dylanfanaat klaut him achter de earen,
   wêrom brûkt dy âlde de oerstek no net
it chillen slacht om yn in yrritearjen

Romte diele mei respekt foar elkoar, wa is der no gek

   se kinne it moai betinke, dy hege hearen

Shared Space is gewoan in dreech wurd foar romtegebrek

Pubkwis, de nije ferslaving

Pubkwis, de nije ferslaving

It is smoardrok yn ‘e Singel. Om alle dielnimmers plak te jaan moatte der sels tafels út de seal wei by helle wurde. Op it biljet stiet de priis, in koer fuld mei fersoargingsprodukten, te pronkjen.
Gooitzen besiket de te winnen priis noch wat oanlokliker te meitsjen troch dizze op te heevjen ta in: ’Lúkse De-euve ferwenpakket’ en Jan leit noch ien kear de spulregels út. Efkes oer achten set de kwis útein.

Alve groepkes fan fiif, yn ‘e âldens fan tweintich oant tachtich, bûge har konsintrearre oer it papier. De earste fraach hakket der drekst al yn. Der wurdt drok oerlein, it kreaket der oer.
Wyls’t de Brilletjes de brilleglêzen nochris oppoetse, floeit by de Broekmigers it giele focht ryklik. Sy meitsje har net sa drok; net drûchstean liket har wichtichste doel.

Wy, de Teetantes, wolle no einlik wolris fan ús 'trochsnee-posysje' ôf. We binne aardich yn foarm fannejûn. Nei fiif omgongen steane wy op it earste plak. Noch twa omgongen te gean: bliksem pibe it wurdt spannend!
Rûge Dong en Tinne Jarre hawwe har by de Troelys oansluten. Se sette mei knypte billen de oanfal yn.
As we oan de muzyk-fragminten ta binne,  taaie de Broekmigers ôf. Dy âldlullemuzyk dêr hawwe sy gjin sjoege fan. De prehistoaryske bylden binne fan fier foar har tiid.

It gênre is ek by ús net favoryt, yn dizze omgong ferlieze we ús kop -posysje. De Rûge Troelys klauwe har nochris flink efter de earen, mar ek sy skoare hjir net de measte punten.
Nei de lêste omgong lêst Jan de goeie antwurden foar. It oermjittich heu-eu-gerop by elk goed antwurd is neffens ús pure bluf fan de bar en de stamtafel.

By de muzyk-antwurden komt it heu-gerop ynienen út in hiel oare hoeke wei. Full House en Oosterwar hawwe blykber muzykkenners yn har ploech.
Wy sakje nei dizze lêste omgong, fan nûmer ien nei it fiifde plak en bedarje dêrmei wer by de middenmoat.
Full House en Oosterwar steane no mei in dielde earste plak oan kop. Yn de beslissende fraach oer de stân fan de AEX index moat Oosterwar har belies jaan en giet Full House der mei de priis fan troch. Lydsum sjogge wy ta hoe’t se har begearich op de koer mei Dove-produkten stoarte.

The Dateables

The Dateables

Pien is in blonde krollebol fan in jier as achttjin. As se laket giet ‘e sinne skinen. Se sjongt graach yn har stamkafee en op lytsskalige festivals.
Pien is op siik nei in relaasje. Jonges fynt se mar neat; se falt op froulju.

Pien hat in hendikep. In harsentumor hat har harsens skeind en hat har yn ‘e groei remme. De tumor hat ek it diel fan ‘e harsens oantaast dat in rol spilet by de romtlike oriïntaasje. Dit hat as gefolch dat se gjin rjochtingsgefoel hat en ferdwaalt as se fierder as in kilometer fan hûs ôf is.

It datingburo foar minsken mei in beheining, hat matchmaker Kim ynskeakele.
Sy giet op siik nei in date foar Pien.
Nei in pear wike wurdt Pien belle troch Kim; der is match mei in achttjinjierrige studint ferpleechkunde.

De achttjinjierrige studint, in skrutel, lang fanke mei donkere kringen ûnder de eagen, stelt harsels foar oan de bliere krollebol. Nei de kennismakking falt der in wat ûngemaklike stilte, mar gjin need, it datingburo hat in aktiviteit betocht om it iis te brekken : fervesmite. De jonge froulju strûpe in wite overal oan en besykje in keunststik te meitsjen troch ferve tsjin in skildersdoek te smiten.

It omgriemen mei ferve is gjin súkses, mar it soarget yn els gefal foar wat ferdivedaasje. It petear komt stadichoan op gong. De studinte fertelt oan Pien dat se drumt yn in bandsje en dat se op syk is nei in sjongster. It begjint der op te lykjen dat er in klik is. It petear wurdt al gau wat persoanliker.

'Hasto al earder in relaasje hân?' freget krollebol dan.
'In stik as tolve/ fjirtjin' antwurdet it opsketten fanke, 'myn langste hat sa’n fiif jier duorre.'

Krolly knipperet omraak mei de eagen, har stimlûd bliuwt fan skrik stekken by de o fan, 'ohw echt?' Achttjin min fiif, dielt troch ... tolve? ... Se mei dan beheind wêze mar oan har tinkfermogen mankearret neat.

‘En dyn koartste relaasje?’

Twa blommen út deselde tún

Twa blommen út deselde tún

Yn en útstappe is troch it hichteferskil noch in hiel gedoch. We hise har de auto út en litte har foarsichtich yn de rolstoel sakje. Ik lûk de rits fan har jas omheech, har sjaal rjocht en skik de tekken oer har fuotten. 

Foaroan yn tjerke stean myn neven en nichten, de bern fan har jongste suster, opsteld. Triljend omklammet se de útstutsen hannen. Foar my út rinne myn eigen sussen, it fljocht my eefkes oan.

By de kiste help ik har oerein. Se murmelt wat ûnfersteanbere wurden en slokt dapper har triennen fuort. De tsjinst set útein, ûnder de himelske klanken fan Bach wurdt de kiste nei foaren riden. Har skouders skokke yn de swarte jas. Oan de binnenkant fan de bril slacht it fertriet del.

Nei de kofje en keek bringe we har nei hûs. Skjin tenein lit se har yn ‘e bêzje seniorenstoel sakje. Oer in pear oeren komt de thússoarch om har hoazzen út te lûken. Moarn stiet er wer in drege dei op it program; de begraffenis fan har âldste suster. 

It ultime krystgefoel

It ultime krystgefoel?

Pakes, beppes, omkes, tantes, freonen, alles skode oan. Mannen yn kolbert of yn in Noarske trui, de froulju yn swarte jurkjes en de bern as lytse kopieën. It tafelkristal glinstere yn it kersljocht en neist de porseleinen boarden fonkele it sulveren bestek. It iten, in kulinêr keunststikje, dampte yn bypassende skalen fan it Wedgwood- servys. Blierglimmende gesichten strielden yn goudgiel ljocht, it 'frede op ierde en yn de minsken in wolbehagen', spatte der fan ôf. It Krystmearke neffens de Libelle.

Se hie oait wolris besocht dat kryst-ideaalplaatsje benei te kommen. It wie gjin súkses. De pakes en beppes hiene oare plannen en de bân mei de rest fan de famylje wie no net sa dat se elkoar útnûgden foar it krystdiner. Libellefreonen hie se net, dus stoarte se har op har eigen húshâlding. It euforysk gefoel ferdwûn lykwols al by it tafelklearmeitsjen. Yn it tafelkleed sieten flekken dy’t er mei ‘t waskjen net útgongen en der wie net in board dêr’t net in stik glazuer út miste. De glêzen sneuvelen sa faak, dat se it opjûn hie om setsjes te sammeljen dy by-elkoar pasten.

It oanrjocht wie in slachfjild fan kulinêre prebearsels. De bern ieten mei lange tosken fan de liflafkes wyls se elkoar oer de tafel hinne oan it tergjen wienen. As in skiedsrjochter besocht se, it getysk ta in minimum te beheinen, mar de frede op ierde bleau fier te sykjen. Mei knypte stim der't de mankelikens yn trochklonk fersuchte se: ‘Kin it no noait in keartsje gewoan, it is hjoed dochs Kryst?’ Nei twa fan datsoarte dagen wie se bliid dat it wer foarby wie. Se hie har hoop festige op de tiid dat de bern grut wêze soene.

De jierren ferstrutsen, tiid bliek idele hoop. Op de ien of de oare manier slagge it mar net om it gesin by-elkoar te krijen. Aldste walge fan dy tradisjonele opprikte blierheid, middelste besocht it mearke by skoanfamylje te beneierjen en de jongste woe mar yn ding: frette en ôfsette, de kroech yn mei freonen. Wylst se alles hie wat se har mar winskje koe: man en bern, sûnens, ûnderdak en iten, waard Kryst foar har in synonym foar alles wat se net hie.

Se hie de moed opjûn om de famylje by-inoar te krijen en swarde it krystdiner ôf. Yn ‘e dagen foar Kryst helle se har boadskippen yn it doarp fiederop. Se smiet in pûde boerekoal en in rikke woarst yn 'e karre en wraksele har tusken de listjes-ôfwurkende, oerfolle karrenoandriuwende minsken troch.

Op earste Krystdei iet se tegearre mei har man stampot by kersljocht. Jûns pookten se de kachel op en nestelen har yn spikerbroek en trui, mei koffie en wat lekkers foar de krystfilm. Wylst se fuortdreamde yn de troch Hollywood betochte swiete wrâld fan ryke skurken dy’t op krystjûn ta ynkear kamen, luts har in trochwaarm, fredich gefoel troch de lea. Soe it fan de film komme ... of fan de houtkachel … of soe dit no dat it ultime krystgefoel wêze ?

Wedzje om in ko

5
Wedzje om in ko

‘Dêr sit wis en wrachtich in kleurke yn,’ sei tante Swanne-keek, wylst se ús mem útdaagjend oangnúfde. Tante mocht graach in fjoerke oansette!  

Ik doar der wol in ko tusken te setten fan net,’ sei ús beppe, wars as se wie fan alles wat nei idelheid rûkte.

Mem ferskeat har sawat yn ‘t spesjale resept (swanne-keek) fan ús tante, mar se hold har wyslik stil sa as altyd. In ko dat wie nochal wat!

Mem hie fan harsels in bosk donker hier, mar nei har tritichste begûn dat stadichoan griis te wurden en griis op je tritichste, dat passe net by mem.

Om de trije, fjouwer wike strûpte se in skelkjurk oan, smiet in âld skûlk oer it skouder en rierde yn in nei ammoania rûkende brij om.

Foar de fergrutspegel smarde se, mei in fervekwast, it hier achteroer ta in grutte, swarte glânzgjende kúf. Beppe, mem har skoanmem, hat der oant har dea fan 

oertsjûge west dat mem noch hieltyd donker wie fan harsels.

Ik sit foar de fergrutspegel mei de kwast yn ‘e oanslach en it is krekt oft ik ús mem sitten sjoch. Gelokkich kin ik no kieze út in stikmannich mear kleuren en stjonkt it tsjintwurdich net mear sa as doe, en noch wichtiger ; it hoecht net mear stikem.

Wêrom haw ik dan dochs dy rolgerdinen sa stiif ticht en de doar op ’t slot, soe dat no sa’n patroan wêze dat je gewoan oernimme, of hat it mei idel-wêzen te krijen …?

Stikem hie ik wollen dat mem har doe net stilholden hie; soe beppe har wurden dan wer wernommen  hawwe, of hie der dan werklik in ko fan eigner wiksele?

It âlderlik hûs

Ik bin mei in soad ferskillende dingen dwaande west, dat it bloggen bleau der wat by. Fia de skriuwgroep online krigen we de opdracht om in ferhaal te skriuwen der’t de folgende wurden yn foar kamen : servet, bus , fruitschaal, schoensmeer, ladekast, bus, stempelapparaat,potlood, kleurplaat en verjaardagskaart.
We moasten it stik yn 15 minuten skriuwe en mochten net skave en plakke. Ik haw de wurden yn it frysk oersetten, dit is het ferhaaltsje wurden. It is fiksje mar fansels sitte der alten wol werkenbere eleminten yn.

Ofskie fan’t alderlik hûs

It hûs moast leechromme wurde en it guod ferdield. Har sus hie har sinnen set op de tillefyzje en de antike glêzen fruitskaal. De waskmasine en de koelkast gongen nei it âldste bernsbern dy’t krekt op keamers soe. Har broer naam de kofferset en de âlde platespiler mei. Oer de rest wienen se it gau iens, de auto waard ferkocht en het jild ferpatten.
De kringloop naam de datearre sofa, de swiere ikehouten yttafel mei bypassende stuollen en it âlde grenen ledikant mei.

Sels hie se har sinnen set, op wat elkenien dy ofgryslike kast neamde, de ladekast mei de Franske leeljes. Dy ladekast wie mem har domein. Mem bewarre altyd fan alles yn dy laden. Yn gedachten seach se foar har hoe de kast wurde soe. Se soe de leeljes derôf skuorje, de laadsjes old-grey fervje en de knoppen ferfange troch koperen greepkes. 

Mei de bewurke sulveren kaai draaide se it boppeste laadsje fan ’t slot en luts him iepen. Der kamen blikken skuonpoetsersguod yn allerhande kleuren, in bus mei âlde knopen, in stimpelapparaat en in flesse spiritus foar ’t ljocht.

It twadde laadsje siet klam, se hong der mei har hiele gewicht oan en joech in klap tjin ‘e sydkant. It laadsje skeat mei ynhâld en al oer de sliepkeamerflier. In krystservet mei in rindier derop, in potlead mei in ferfretten stik gom en in grut fergiele kerfet foelen op it mosgriene tapijt. Nijsgjirrich skuorde se it kerfet iepen. Doe’t se de kleurplaat lizzen seach dy’t se fiifenfjirtich jier lyn makke hie foar memmedei en de jierdeikaart mei derop de tekst: voor de allerliefste moeder … doe kamen de triennen.

Oade oan myn twallingsus

Leave twallingsus

Hjoed is it ús bertedei en fannacht tocht ik wer eefkes werom oan ús jierdei fan njoggen jier lyn. Wat stiene we der doe oars foar. Do sietst midden yn it trajekt fan gemo-kueren. De gemo dy’t troch har ferneatigjende wurking net allinich kankersellen mar ek dyn sûne sellen ferwoesten, fan it hier oant de nagels fan ‘e teannen ta. Dyn hiele ôfwarsysteem waard ûndermine. Deawurch waardst dêr fan.

Net allinnich lichaamlik ek geastlik hiest hiel wat te fernearen. Tergjend lang wachtsje op útslagen fan foto’s, biopten en scans, de wiken, dagen en oeren kroepen foarby. Wat my noch hiel goed by stiet is it wachtsjen op de útslach fan de botscan. Ik wie der gewoan siik fan, sa bang wie ik om dy kwyt te reitsjen. Wat moat dat foar dy in hel west hawwe.

Om elkoar te sparjen sprutsen we ús eangsten mar summier nei elkoar út. Dat wie dyn oerlibbings-strategy, alles wat je oandacht jouwe groeit en dêr’t je it net oer hawwe dat is der net. Wat moatsto dy iensum field hawwe yn dat proses. Dochs, wistesto dy alle kearen wer op te rjochtsjen. Ast dy ek mar in bytsje knap fieldest dan staptest, om de sinnen te fersetten, wer op ‘e fyts.

De holle leechtraapje wie dyn manier om te ûntspannen en te ûntsnappen oan dy oare wrâld. De wrâld fan wachtkeamers mei keale, bleke hollen, fan lange wite jassen en dripkjende ynfuzen, fan dy typyske sikehûsgeur fan ûntsmettingsmiddels en grientesop yn plestik bekers. Sikehûssop, de gedachte allinnich makke dy al mislik.

Underwyls binne we hast tsien jier fieder. Noch hieltyd moast alle dagen medisinen ynnimme dy’t  ferfelende bywurkingen hawwe, mar ik hear dy noait kleien. Do soest it graach foar altyd achter dy litte wolle, mar dat slagget noait hielendal. Alle kearen wurdst der troch de jierlikse kontrôle wer mei de noas boppe-op drukt en alle kearen is’t wer spannend; Wat no as... like hurd as dy gedachten by dy boppekomme troppest se ek wer fuort.

Wat ik sa yn dy bewûnderje is dyn keunst om oeral it bêste fan te meitsjen. Do besikest altyd it positive yn it libben nei foaren te heljen en te genietsjen fan it moment. Dat is net alten maklik, mar it is in keuze dy'tsto makkest, in keuze dêr'tsto alle kearen wer dyn stjonkende bêst foar dochst! Dat yn kombinaasje mei dyn humor -want boppe-al kinst ek oergryslik laitsje -  skuort dy der alle kearen wer trochhinne.

Do bist dejinne fan wa’t ik leard haw, net te wachtsjen oant de stoarm lizzen giet, mar om te dûnsjen yn ‘e rein! Te libjen en te  ferwûnderjen as soe it dyn earste en lêste dei wêze! Ik bin tige bliid en grutsk dasto myn twallingsus  bist.
Leave sus, ik ❤ fan dy, lokwinske en in dikke tút, fan my! 💋

PS, as ik in plaatsje  foar dy oanfreegje mocht dan soe it dizze wêze: Ik haw dy leaf, fan Syb van der Ploeg:

Ik haw dy leaf myn hiele libben
it is mear as hâlden fan
it is of asto yn myn  bloed sitst
en ik kin der neat oan dwaan...

Ik haw dy leaf, ik haw dy leaf,
ik haw dy leaf, wat moat ik sûnder dy
it bin mar fjouwer lytse wurdsjes
en al makket ús dat soms wat bang,
ik haw dy leaf, mear as alve stêden lang.

It went net!

It went net!

Mei in pear freondinnen is se oan it netfliksen. Se tôgje mei flessen en glêzen nei boppen. Foardrinke nimme se dat. 'Net te mâl hin,' sis ik. Miskien net pedagogysk ferantwurde, mar ach we binne sels ek jong west, boppedat wurdt alles wat je ferbiede faak net folle ynteresanter?

As ik it fergelykje mei wat wy útfûnen op dizze leaftyd, dan dogge se it net sa min! Wat ik folle slimmer fyn, is dat lette op stap gean. Op tiden dat wy eartiids thúswêze moasten, begjint by har de jûn pas. Sawat alle wykeinen wurdt der in hiele nacht trochhelle en de oare deis is se fansels sa min as potstro.

Tsjin tolven sil it noch in kear wurde.
'Net te mâl en net allinich fytse hin,' rop ik har standert nei, it antwurd is in wat irritearre  'Jaaha..!’
Sy giet út en wy krûpe deryn.

Om klokslach fjouwer oere wurd ik wekker, ik smyt it dekbed fan my ôf en rin nei har keamer. Hoeden druk ik de klink nei beneden, it bêd is noch ûnbesliept. Ik krûp wer yn myn eigen bêd. Tusken weitsen en sliepen troch hear ik de tsjerkeklokken slaan, 1 kear, 5 kear, 1 kear... De meast akelige horror-senario's spoke my troch de holle.

It is al ljocht as ik de kaai yn it slot draaien hear. Se rommelet wat yn ‘e keuken, spielt de wc troch en besiket sûntsjes nei boppen te slûpen. De treppen kreakje. De sliepkeamerdoar wurdt krekt wat te hurd tichtlutsen. Mei in gerêst hert draai ik my om. Gelokkich, se is wer feilich thús!

Ferbrutsen belofte

Ferbrutsen belofte,

Se hiene elkoar tasein
dat neat oars as de dea
harren skiede soe.
Troch in bytsje te nimmen
en in soad te jaan,
hold dy belofte al jierren stân.
In blieding yn 'e holle
en har doarmjende geast
makken spitigernoch
oan dy tasizzing in ein.
Soarch-ynstânsjes sutelen
mei har hinne en wer
op 't eindsje beslút
waarden se hurdhertich
útelkoar lutsen
nei 65 jier it kostber verbûn
rau verbrutsen..
No sit sy hjir en hy dêr.

Altyd foar de wyn

Altyd foar de wyn!

Minsken op in e-bike fynt se mar suertsjes, fral malju op sa’n ding dêr knapt se sa op ôf!
Dy wurden lies ik in skofke lyn yn in kollum fan in bekende Fries. No bin ik gjin man, mar ik fielde my wol in bytsje yn ‘e sek rekke. Ik bin nammentlik sa’n ‘suertsje’ op in e-bike, mar earlik sein werken my hielendal net yn dat profyl. Ik fyn mysels best stoer en skamje my net foar myn elektryske foarkar!

Waarmte, kjeld, hurde wyn of in snitterke rein, ik maal der net mear om! Ik flean de wrâld út en ik haw alten foar de wyn.
Underweis sjoch ik fan alles, fûgels dy’t sweve op ‘e termyk, moaie wolkeloften, bermen fol mei wylde blommen of in mûske dat de dyk oerstekt, dat binne fan dy dingen der kin ik fan genietsje. As automobylist gean je der oan foarby.

Ik fyn it hearlik sa lekker yn de frisse bûtenlucht te wêzen en de wyn troch it hier te fielen.
Meditaasjeskursussen, yoga of mindfullnes, ik haw der gjin ferlet fan. Lit my mar lekker traapje. Ik fyts myn kop leech.
Boppedat, alles wat ik fytsende dwaan kin, dêr lit ik tsjintwurdich de auto foar stean en dat is no wer hartsikke goed foar it miljeu.

Ik fyn dan ek dat ik hiel goed bezich bin! Al fytsende ferbrûk ik gjin fossile brânstof en stjit dus ek gjin skealike gassen út.
Yn pleats fan my in suertsje te neamen fyn ik dat ik eins wol in skouderklopke fertsjinne haw.
Minsken dy’t foar else hoannestap de auto pakke dat binne pas suertsjes!

Man lit pimel sjen.

Man lit pimel sjen.

Ik doar te wedzjen dat dit dyn nijsgjirrigens wekt, by my hat it yn els gefal wol dat effekt.

As B.N.M-er folgje ik it nijs net alle dagen, mar ik waard attindearre op it folgjende berjocht mei de fraach, is dit geef-Frysk? Moandei 24 july stie dizze kop op teletekst fan Omrop Fryslân: Man lit pimel sjen. Myn hert makke gewoan in spronkje, hjir hâld ik sa fan! Ja, begryp my net ferkeard, net fan dy man dy’t syn pimel sjen liet, mar fan dy kop boppe dy tekst! Gjin moaipraterij, gjin wurden mije, net subtyl omskreaun, mar bats boem, rjocht foar de raap, it bist by de namme nimme: Man lit pimel sjen! Sa,n kop stekt daliks boppe alles út (letterlik en figuerlik 😉) it falt op en makket nijsgjirrich, it nûget sels de slimste B.N.M-er út om fieder te lêzen.

Op de teletekst fan de NOS lies ik it folgjende: Man opgepakt na het plegen van zedenschennis. Hiel kreas omskreaun dêr net fan, mar je haw werklik gjin idee wer’t it om giet. Hat ien syn spultsje sjen litten, miskien in taast ûnder in rokje dien of foto’s makke yn iepenbiere húskes? Gjin idee! Wat dat oanbelanget soe de NOS  in foarbyld nimme  kinne oan Omrop Fryslan. ‘Man toont piemel,’ wit je ynelsgefal daliks wer’t it oer giet en hoech je earst net it hiele ferhaal te lêzen om dêrnei te konkludearjen dat je noch fan neat witte!

Rjocht foar de raap wêze kin útnûgje om fierder te lêzen, mar ek it fuort litten fan ynformaasje kin prikelje om fierder te lêzen. Hast dy de hiele tiid fansels al ôffrege wat de ôfkoarting B.N.M- er betsjut. Miskien hast it sels al googled of sa. No op google silst it net fine, it is nammentlik in ôfkoarting dy’t ik sels betocht haw. In ôfkoarting dy’t ik mei opsetsin net ferklearre haw om dy te ferlieden it hiele ferhaaltsje út te lêzen! Ik nim mysels in B.N.M-er in Bewuste Nijs Mijer. Ik mij bewust it nijs.
Ik haw oan mysels murken dat ik inerlik folle rêstiger bin as ik net alle ellinde fan ‘e wrâld  yn my opnim.

No binne der alten minsken dy dêr nochal kritysk op reagearje, dy’t fine dat je dermei de eagen slute foar alles wat der oan ‘e hân (mis) is yn ‘e wrâld. Ik gean dêr fierder net oer yn diskusje, mar jou plan-út ta, ja dat is sa. Ik stek bewust de kop yn it sân om sa positiver yn it libben te stean! It is net sa dat ik hielendal gjin nijs mear folgje mar ik lês bewuster. Ik filterje, lês allinne dat wat ik wichtich of ynteressant fyn, mar wês earlik sa’n kop: Man lit pimel sjen. Dêr is dochs els nijsgjirrich nei!

Als de rook om je hoofd is verdwenen!

Skriuwersark

De Feanhoop 30 juny 2017

Als de rook om je hoofd is verdwenen!

Ik bin dizze lêste dagen wat yn it gasteboek oan 't sneupen en lês oars net as hoe geweldich elk hjir opsjitten is mei syn of har skriuwerij. Ik woe dat ik dat ek sizze koe.
Ik ha hjir seis wiken oan it wrakseljen west mei it libbensferhaal fan ús mem. Wraksele mei perspektyf, struktuer en tiid, no ja ik tink sa ‘n bytsje mei alles wer’t je as begjinneling tsjinoan rinne. Letters stean der genoch op papier, mar noch lang net nei ‘t sin. Ik wit ek wol wêr't it oan leit, ik wol te moai skriuwe om yndruk te meitsjen, want hawar ik sit wol yn ‘t skriuwersarkje! Troch dy moaiskriuwerij fielt it net mear as mem har ferhaal. Mem soe datsoarte wurden net brûke. Doch mar gewoan, dat is har libbensmotto, dêr moat ik my oan fêsthâlde. Ik skrap hiele haadstikken en werskriuw de earste siden. As ik aanst thús bin moat de hiele brot mar wer oer de kop helje om dêrnei op 'e nij te skaven en te skrappen!

Utsein it skriuwersgewraksel haw ik in prachtige tiid hân. Dit arkje hat wat magysk, der hinget hjir sa’n positive enerzjy, it docht wat mei my! Ik haw genoaten fan de rêst fan de natoer.
Als de rook om je hoofd is verdwenen, sjongt Bouwdewijn de Groot sa moai. Dat gefoel hie ik hjir echt. Fier fuort fan wrâldsk gerûs, ticht by mysels. Ik haw hjir leard dat ik hiel goed oer allinnewêze kin. Ik haw my net in momint iensum field, ik leau dat ik dêr earder lêst fan haw ûnder de minsken. It is hjir sa moai, ik wit eins net wer’t ik ’t earst en lêst oer fertelle sil. De stilte, oars neat as gelûden fan de natoer, in ree dy’t foar my oer yn ‘t it wetter sakket, ik bin der troch rekke.

Dat ik sa eufoarysk bin oer alles wat ik hjir heard en sjoen ha, komt sels yn myn dreamen werom. Sa dreamde ik oer in iisfûgel. Net in gewoanen ien, nee in iisfûgel sa grut as in goes. Dy dûkte hjir lyk foar my it wetter yn. De sinne wjerkeatste op de metallyk-blauwe flerken en rûnom strielde in krâns fan ljocht. It seit tink ik wol genoch oer hoe’t ik myn tiid hjir belibbe haw. Mar der is in tiid fan kommen en fan gean. Ik moat dit prachtige plakje wer ferlitte, miskien is ‘t wol it bêste sa, fuortgean as alles noch sa goed fielt. Foar’t ik de doar tichtlûk fan it plak der’t ik mei safolle nocht wêze mocht, knik ik noch eefkes nei syn portret. Rink van der Velde, grut yn ’t gewoanwêzen.. tankewol..!

Groetnis Ypie Haitsma Bakker

Petgat prakkesaasjes

Freed 2 Juny 2017☀️

Petgat prakkesaasjes

Snetterje, plûnse, spatterje, gûnzje, stil is ’t hjir abslút net! De kikkers kwake oerstjoer, no ja kwake? Neffens master Elzinga wie der by dizze amfibyen gjin sprake fan kwaken, einen kwake, mar kikkerts makken neffens him in hiel oar lûd. Master hie dêr blykber in stúdzje fan makke en mocht dat graach demonstrearje. Dat byld fan master dy't in kikkert neidocht, ik kin ‘t my sa wer foar de geast helje….. Rik kik kik kwâ… de klam op de bylûden... rrrikikik kwââ.. Mei in kokhalzjende beweging spuide er dy kwâ der út.. kwââ...
Master  besocht ús net allinne boekewiisheid mar ek libbenswiisheid  by te bringen en dat koed er hiel byldzjend dwaan. Ien fan syn ‘stokpaardjes’ wie: ‘De mensen willen altijd maar meer en meer, maar als je zo doet,’ en dan sprate er de earms wiid út om se dêrnei as in soart fan omkearde swimbeweging nei him ta te heljen, 'dan verzźzuip je…' en by de zzzz.. fan verzuipen siste er as in falske slang, de flibe rûn him by de mûlhoeken del. Ut ’e bûse fan syn brún mansjesteren broek helle er dan in grutte ljochtblauwe bûsdoek, fage him even om ’e mûle en gong dan wer ûnfersteurber fierder mei de les.

Master wie strang dochs rjochtfeardich, mar der wie ien ding der’t er beslist net fan hold en dat wie ferklikke. Bram mocht alten graach narje en makke tankber gebrûk fan dat prinsipe. As er sa spotgnyskjend om him hinne siet te gnuven wyls er justjes read oanrûn, wisten wy in ‘e regel wol hoe let oft it wie. Mei syn stildeunske aksje krige er de hiele klasse op ‘e kast. De lucht dy’t him stadichoan  troch it lokaal ferspriede wie werklik net te hurdzjen. Fansels wie der altiten wol sa' n klikspaan dy't de finger opstuts: ‘Meester, Bram heeft in scheet gelaten.’ Master smoarde dat klikken fuortendaliks yn ‘e kym mei syn antwurd: ‘Allemaal in neus vol dan is het zo weer weg!’ Lydsum bûgden we ús dan mar wer oer de boeken yn ’e hoop dat master gelyk hie. Bram syn triomf wie grut. Hy siet him te ferknûkeljen achter syn skrift. Foar de safolste kear kaam er der wer mei fuort.

Hoe kaam ik hjir ek al wer op, och, ja troch dy kikkerts!
Ik sit op it bankje wat dreamerich foar my út te stoarjen. Oan de achterkant fan de ark, ûnder it blêdedak fan de wylde kastânje is ’t gau tsjuster, mar hjir boppe it ’t wetter bliuwt it lang ljocht.
It is myn twadde wike hjir al wer. De tiid fljocht oant no ta foarby. It is alle dagen waarm sinneskynwaar en sels op ’e jûntiid is ‘t noch lekker bûten en dat foar begjin juny, ik haw wier net te klaaien.
De natoer yn it petgat is prachtich, Ielstikel, Wetterleelje, Pompeblêd en Barchjeblom alles stiet tagelyk yn bloei. Boppe it wetter fleane brune helikopterkes en blauwe juffers. Ferline wike swom er sels in ree foar it arkje oer. It is hjir sa fredich, dy serene rêst dy’t hjir hinget, (rêst net stilte) is gewoan net te omskriuwen, ik fiel my dan ek in befoarrjocht minskebern.

Dreamen

De auto rôlet achterút de berm yn.. Ik sit achter it stjoer, de bern achteryn, gebalt en geraas op de achterbank…panyk … as in gek traapje ik op de rem mar de auto rollet gewoan troch. Ik set my sels skrap.. skuor út alle macht oan de hânrem… we glydzje fieder en fieder de wâl yn. De kofferbak stream fol wetter... mei it swit op ‘e kop wurd ik wekker.

It is in dream dyt sa no en dan weromkomt.
In oare weromkommende dream is dat ik ferjitten bin my oan te klaaien. Ik gean gewoan de doar út en ik bin my fan gjin kwea bewust. Midden yn ’e drokte kom ik der ynienen achter dat ik gjin klean oan haw, ik fiel my sa neaken ik kin wol troch de grûn sakje!

Ferline wike hie ik wer sa,n wûnderlike dream.
Ik bin yn ’e studio fan omrop Fryslân en presentaerje in radioprogramme. Yn ’e studio stiet in kast fol mei âlde singeltsjes. Still loving you, Proud Mary, Hotel California, Je t ’aime allegear âlde nûmers mei oantinkens. Ik draai de iene nei de oare en fiel my as in bern yn in boartersguodwinkel.

Wat plaatsjes draaie leit my wol, mar op it momint dat ik de boel oanelkoar prate moat, giet it mis.
Myn mûle giet iepen, myn lippen foarmje de wurden, mar der komt gjin lûd út!
It bloed stiigt my nei de wangen, ik moat gau wat fersinne. Ik nim de mikrofoan mei nei bûten en begjin yn it wylde wei foarbygongers te ynterviewen. De gesprekken komme mar net fan ’e grûn. Ik flean wer nei binnen, om tiid te follen draai ik mar wer in plaatsje. Je t’aime..  je t’aime..O, oui je t’aime…

Ynienen bin ik yn bar-dancing Don Pedro. Ik hingje oane bar en folgje de bewegingen op ‘e dûnsflier. Ik drink de iene nei de oare rum-kola. Pearkes glydzje yn slowmotion foarby .. út ’e flier kringelt grize reak omheech. Je t’aime..  je t’aime..O, oui je t’aime.. moi non plus.. O, mon amour...irresolue… Ik fiel my licht yn ‘e holle alles wurdt wazich.
‘En dan it waar foar moarn.’ Ik skrik op, ferek dy stim werken ik…  Ik stean wer yn ’e studio..

Beskamme  betink ik my dat ik allnich noch mar Ingelsk- en Fransktalige muzyk draait ha. Dat kin fansels net, we binne op’t alderlêst wol by Omrop Fryslân. Ik set in plaatsje op fan Anneke Douma.
En we hewwe in woanskip en it leit.. Ik harkje ris goed nei de tekst, nee dit kin echt net.
Piter Wilkens dan mar. Nou ik maak mij maar bekend, ik ben de Friese troedeboer, ik sing mijn eigen versjes en thuis ben ik een boer, o nee help dit is net bêst, ik reitsje  hielendal yn panyk, it wol my mar net slagje om ek mar ien geef Frysk ferske te finen.. ik gean echt ôf as in gieter.

Foar de kursus Frysk bin ik slagge, jûn it diploma helje. Dat kin ik mar wer ôfstrepe en no mar hope dat it mei myn oare útdagingen ek slagget!
Ut myn dreamen op te meitsjen slommeret dêr blykber toch in stikje faaleangst, eangst om net net oan ‘e ferwachtingen fodwaan te kinnen.
Mar wat de rol Pyt Paulusma yn it gehiel is? No ja it is ynelsgefal moai waar!

It is bytiden mar krekt hoe’t je it neame!

‘Dochst ek oan sport?’ ‘Uh, ja, ik sit op gymnastyk by de frouljusgroep.’ Mei grutte eagen sjocht se my oan, de winkbrauwen freegjend omheech. Se seit neat mar ik kin wol riede wat se tinkt en ik kin har gjin ûngelyk jaan. Frouljusgymnastyk, it klinkt gewoan net hip! It heart stoffich en âldsk, mar dat is it abslút net. Wat wy yn dat oerke gymnastyk útfine, is fiere fan belegen. Nee, wy wurde drild en ôfbealge, alle tiisdeis stoot de adrenaline ús troch de ieren, en hoewol’t we faak stien en bien kleie fine we it stikem hearlik! Fan al dat yntinsive bewegen krije je net allinnich in goeie kondysje en stevige spieren, ek de holle wurdt eefkes hielendal leechmakke.

It yn- en ûntspanne dogge we meastentiids op it ritme fan ‘e muzyk. De iene kear is dat modern in oare kear klassyk. Soms kin ik sa folslein opgean yn ’e muzyk, dan dream ik eefkes hielendal fuort en waan my yn in oare tiid en wrâld. Dan dûnsje ik yn in jurk fan meters kant en tule op de klanken fan Mozart, Bach, Vivaldi of Strauss troch in santjinde-iuwske balseal. Ik swier en swaai sierlik yn it rûn, myn fuotten lykje de flier amper te reitsjen, ik sweef  gewoan.

Myn fantasy fljocht bytiden as in barometer hin en wer. As Johan (ús gymleraar) ús bygelyks in pear minuten letter strang tasprekt: ‘Toe maar dames, kom op! Zet door! En gewoon door blijven ademen!,’ wyls ik op ’e rêch, mei de hannen ûnder de knibbels, op ‘e matte lis te kreunen en te stinnen, dan ferwachtsje ik suver dat it net lang duorret of der leit in lyts, glysterich, rôs lyfke op it fuottenein, mar it ienigste wat it stinnen my opleveret is in kop as in byt en kramp yn ’e búkspieren!

Ferline wike waarden we sa drild dat ik my even yn in militêr kamp waande. ‘Voorwaarts mars twee, drie, vier, op de mat halt! En druk op, twee, drie, vier, een keertje of tien twintig moet kunnen toch?’ Yn myn fantasy tigere ik troch de blubber ûnder kamûflaazjenetten troch, fleach boppe oer in houten skud en slingere as in Tarzan oer de feart hinne.
Doe’t Johan de retoaryske fraach stelde dêr’t er altiten de les mei ôfslút: ‘Nou, zo maar weer dames?’ belâne ik wer mei beide fuotten op ’e grûn!

Frouljusgymnastyk, stoffich? It is bytiden mar krekt wat foar namme je der oan jouwe! Oare kear sis ik gewoan dat ik op bodypump, fitness, meditaasje, yoga en kondysjetraining sit. Yn gedachten sjoch ik dy winkbrauwen al wer kritysk omheech gean en ik fiel de folgende fraach al oankommen: ’Hawwe jim dat allegear yn Achlum?’ It antwurd leit my al foar yn ‘e mûle: ‘Jawis, dat hienen jim net tocht hin, hawwe jim dat net dan? Wat suterich!’

Ypieblogt.blogspot.nl

Tiden feroarje

Tiden feroarje…

Septimber 1975

Yn it rûne, mei ljochte krolhier omliste gesichtsje, glommen in pear helderblauwe eagen. Se hie in ljochtblau breiden jaske oan, in jurk mei blomkes en fan dy skattige wite skuontsjes. It wie myn njoggende jierdei en sy wie it aldermoaiste kado dat ik oait krigen hie.
Ik wie tige wiis mei har en koe tiden mei har ompopkje. Mei babysjampo wosk har ik glêde lyfke, boarstele it hier oant it glânzge, draaide der stutsjes yn en drukte tútsjes op de rôze lippen en de plestik wangen. Moarns foar’t ik nei skoalle gong, lei ik har yn it nije reiswidske fan rútsjesstof en bestoppe har ûnder it rôze wollen tekkentsje.

Op skoalle mocht ik (tegearre mei myn twallingsus) traktearje op suertsjes. De masters en juffen krigen in reep. Alle seis famkes dy’t by ús yn ‘e klasse sieten waarden útnûge foar ús feestje. We dienen spultsjes sa as stuolledûns, koekehappe en ezeltsjeprik.
Oan 't ein fan 't feestje krige elk in pûdsje mei nei hûs mei dêryn in ballon wat snobbersguod en in potlead mei in stikje gom. Wurch mar foldien nestele ik my dan yn in hoekje fan de bank mei myn nije stiften, kleurboeken en it nije lêsfoer. Ik koe sa hearlik fuortdreame by it lêzen fan boeken as : ‘De schippers van de Kameleon en de Dolle Tweeling in opstand’.

Februaris 2009

Mei reade wangen sitte se neist elkoar op ‘e bank nei it skermke te stoarjen wyls de tommen handich oer de toetsen glydzje. Hielendal ‘vet cool’ is it om yn te loggen by in freondintsje dy‘t ek san ding hat, want dan kin je tsjinelkoar spylje. Har konversaasje beheint him ta: ‘Yn wat foar wereld bisto? 'Yes ik haw it level helle’ en ‘shit game over!’ It is har njoggende bertedei en har grutste winsk is yn ferfolling gien: in rôze Nintendo ds! Se fermakket har tige mei de spultsjes : ‘Super Mario Bros en My Littlest Petshop. Nei poppen taalt se net en lêze fynt se mar saai.

Op suertsjes traktearje is te gewoan! Hiele keunstwurken wurde skoalle yntôge. Doarskes smarties mei knip en plakwurk omtsjoend ta krokodillen en oare snoad betochte kreaasjes. Betink dan mar wer ris wat nijs!
Bernefeestjes lykje sa stadichoan mear op heale skoalreiskes. Koekehappe en stuolledûns is net mear fan dizze tiid. Nei it swimbad, boarterstún of film is sa ’n bytsje de noarm oan ’t wurden. De grutte fraach: ‘Wa moatte der allegear utnûge wurde?’ is de oanset ta in einleaze diskusje en ik lûk fansels wer oan it koartste ein! It gefolch: in heale dei op sjou mei fierstentefolle bern! Nei ôfrin haw ik de put der dan ek finaal út. Dochterleaf ploft foldien op ’e bank, probearret de toverpinne út, lakt de neilen mei har nije glitternagellak en jout mei ien druk op de knop har digitaal húsdier te iten.

Ach ja … alle generaasjes hawwe sa har eigenaardichheden!

Oefenje en stinne...

Oefenje, werhelje, regels en útsûnderingen út ‘e holle leare, dêr bin ik op ’t momint mei dwaande want oer goed fjirten dagen is it eksamen:’ Skriuw mar Frysk’ It duorret dêrom dizze kear even wat langer, mar der stean al wer twa nije blogs oan te kommen. 

Underwilens bin ik foar in oar ferhaal saken oan ‘t útsykjen oer de oarloch. Benammen oer wat der bard is op en rûnom de pleats fan ús pake Klaas Feenstra te Eksmorra. Der wiene fiif persoanen underdûkt in Joadsk jonkje fan in jier as fjouwer en fjouwer jong folwoeksenen wêrfan der twa yn 't ferset sieten.

As in miss Marpel bin ik fan alles oan it útplúzjen. Hjir en dêr krij ik ynformaasje wei, faak lytse fragminten. 

Myn oprop op facebook hat hjir en dêr al wat opsmiten. Ik moat sizze it is tige nijsgjirrich, der falle hieltyd mear puzelstikjes op syn plak. It spoar nei de versetstrider Henk Beets út Veldhoven en it Joadske jonkje Roelof Sanders (Ralfje) út Rotterdam rint spitigernoch oant no ta dea.

Gelokkich  krij ik sa no en dan ek wol wer in soart fan bonus, sa as in moaie foto dy’t ik noch net earder sjoen haw of in sigarekistje mei prachtige brieven fan ús pake oan ús beppe út har ferkearingstiid. Ek is my noch in oare bonus ten diel fallen, mar wat dat is, dêr in oare kear mear oer!

Skuldgefoel

Skudgefoel!
It sintsje skynt, it is hearlik bûten, it koarte broekewaar komt der wer oan, mar ohw die billen dat kin echt net mear. Moarn sil ik begjinne, ik wit al krekt hoe't ik it haw moat.
It moarnsiten net mear oerslaan,  net te folle tuskentroch ite, mar ien kear opskeppe by it jûnsiten, gjin toetjes mear en wetter, in hiel soad wetter drinke.

Mar moarn is moarn, hjoed nim ik it er nog efkes fan. Dy lekkere koek hap ik sûnder skuldgefoel nei binnen. In patatsje, ja lekker doch der ek nog mar in frikandel by, of nee wacht in broadsje hamburger ek wol lekker. Jûns sit ik oan 'e nok ta fol , eins ha ik net iens mear sin oan wat, mar we hat nog nútsjes en it mei no noch!
De oare deis  sil ik begjinne, mar ik gjin fuortendaliks de fout al yn. Ik begjin mei koffie dy gewoante sit der al triitich jier yn, dat feroarje je net sa gau. Dan mar koffie by it moarnsiten.

De hiele wike hâld ik it goed fol en ik fiel my der goed by, sa dreech fyn ik it net iens. Yn it wykein lit ik de teugels in bytsje fiere, de bôge kin net altyd spânt stean.
Dan barre der in pear akkefytsjes wêrt it sin net al te bêst  fan wurdt. Ut frustraasje gean ik op syk nei wat te bikken. Yn ‘e kelder leit in rol koekjes. Suver agressief begjin ik te knagen, ien is net genoch om de frustraasje fuort te krijen. Ik nim der noch ien en noch ien. Dy lêsten binne de muoite ek net mear wurdich dy kinne der ek nog wol by. As ik de lege ferpakking op tafel lizzen sjoch begjint der wat oars te knagen.. myn skuldgefoel!!